IJsselweer.nl - Weerstation Emmeloord - Alles over de zonsverduistering van 20 maart 2015

Alles over de zonsverduistering van 20 maart 2015

In ons land is de eclips rond 9.29 uur begonnen, toen aan de westkant (rechterzijde) van de zon het eerste ‘deukje’ verscheen. Het hoogtepunt viel rond 10.37 uur en rond 11.48 uur was de verduistering weer voorbij en werd de zon opnieuw ‘heel’. Zie voor de fases van de verduistering het onderstaande artikel. - Bronnen: Meteogroup en Weerplaza

(WEER)SITUATIE ACHTERAF VRIJDAG 20 MAART:

De verwachtingen leken een week van te voren zeer tegen te vallen qua bewolking, maar gaandeweg leek de situatie steeds verder te verbeteren. In een verticale strook over Nederland zou er weinig tot geen bewolking aanwezig zijn. Aan de kust dreven echter dikke wolkenvelden binnen en het binnenland had last kunnen krijgen van mist of laaghangende bewolking. Toch viel het uiteindelijke weerbeeld erg tegen. De bewolking vanaf de Noordzee was eerder gearriveerd en bedekte het hele land. Hier en daar hadden amateurfotografen toch enkele geluksmomentjes, want toen de zonsverduistering aan de gang was werd de wolkenlaag hier en daar iets dunner.
Op de Faeröer Eilanden was de verduistering totaal en doken er, ondanks het feit dat ook daar bewolking huishield, prachtige opnames op van de BBC! Onder de bewolking werd het in Nederland wel opvallend schemerig en de licht werd wat gelig en grauw. Hieronder enkele foto's uit verschillende plaatsen in Nederland en de opnames in liveuitzending van de BBC, die voor iedereen te volgen was die geen mooi beeld had op deze unieke zonsverduistering. Want één ding is zeker: de volgende zonsverduistering zal pas op 10 juni 2021 om 12:23, maar deze is kleiner dan de eclips die we nu beleefd hebben. Daarbij nog twee droevig makende anekdotes: de laatste totale zonsverduistering in Nederland was in 1715. Pas in 2135 er weer een volledige eclips plaatsvinden... En dan hebben we er ook gelijk nog een 2141 en in 2152. Maar wij moeten het de komende eeuw gewoon doen met gedeeltelijke zonsverduisteringen!

--- De totale eclips gezien vanaf de Faeröereilanden, prachtig gefilmd door de BBC --- 

 

 

--- Af en toe werd de bewolking iets dunner en werden er toch prachtige plaatjes geschoten in Nederland --- 

--- Collega-weerman Robert de Vries had, zoals hij ze zelf omschreef, verschillende 'lucky shots' door de toch vrij dikke bewolking. Gemaakt in Lelystad. ---

--- De Engelse weerman Thomasz Schafernaker postte op Twitter deze vergelijking van 2 satellietbeelden: vóór de eclips en tijdens het hoogtepunt van de verduistering. Er is duidelijk een groot contrast te zien tussen de 2 beelden, al merkten we er aan de grond onder de bewolking minder van. Dit komt doordat het menselijk oog zich dusdanig goed kan aanpassen aan veranderende lichtomstandigheden, dat wij ze niet meteen opmerken als de verandering geleidelijk gaat --- 

--- Het temperatuurverloop was net zoals de eclips zelf in Nederland niet zo opmerkelijk als gedacht. Weerbureau's voorspelden een duidelijke dip in de temperatuur tijdens de zonsverduistering, maar door de aanwezigheid van bewolking kwam dit effect niet zo duidelijk uit de verf als verwacht. Hierboven de grafiek van mijn eigen weerstation in Emmeloord-Zuid, de groene lijn geeft de temperatuur aan. Rond half 10 's ochtends is er een lichte daling in temperatuur te zien, maar dit stelt niet heel veel voor. Toch is het wel apart om te beseffen dat door een samenspel van aarde, maan en zon de temperatuur in je eigen achtertuin kan veranderen... ---

Een korte uitleg

Zonsverduisteringen komen regelmatig voor, als de maan tussen de aarde en de zon door beweegt en de schaduw van de maan op de aarde valt. Een zonsverduistering vindt dus altijd tijdens nieuwe maan plaats. Toch is het niet zo dat er tijdens iedere nieuwe maan (dus ongeveer dertien keer per jaar) een zonsverduistering plaatsvindt. Vaak beweegt de maan dan juist boven of onder de zon langs en veel minder vaak (hooguit twee tot vier maal per jaar) trekt de maan dan deels of zelfs geheel voor de zon langs. 

De verduistering die zo plaatsvindt, is ook lang niet overal zichtbaar. Daar waar hij te zien is, vindt meestal een gedeeltelijke eclips plaats; ‘er wordt een hapje uit de zon genomen’. Omdat de schijnbare grootte van de maan vergelijkbaar is met de zon, is er maar een heel klein gebied waar de maan de zonneschijf in zijn geheel afdekt, een zogenaamde totale eclips. Omdat de afstand aarde – zon en aarde – maan varieert, is de maan soms net niet groot genoeg om de zon geheel te bedekken als hij er pal vóór staat, en dan hebben we een zogenaamde ringvormige eclips.

De zonsverduistering in beeld: de maan schuift van rechts naar links voor de zon langs    Bij een totale zonsverduistering zijn de effecten op de natuur het grootst (bron Stichting De Koepel)

--- Links een animatie met de eclipssituatie van komende vrijdag, rechts een totale zonsverduistering. N.v.t. op onze regio.

Opnieuw een grote eclips

Afgelopen vrijdag vond echter wederom een grote eclips plaats. Het was een totale zonsverduistering, maar de totaliteitszone bleef ver ten noorden en noordwesten van ons land. Die zone trok net onder IJsland door, over de Faeröer eilanden en wat later over Spitsbergen, om vervolgens vlak ten zuiden van de Noordpool, te eindigen (zie hiernaast). De positie van de zon en de maan was echter dusdanig, dat de schaduw als het ware langgerekt over geheel Europa viel en er daardoor vrijwel overal in Europa een grote gedeeltelijke eclips viel te bewonderen. Zo werd bijvoorbeeld in Rome nog 60% van de zonneschijf door de maan weggehapt, in Gibraltar 62% en in Parijs 80%. In ons land was dat rond 84% van de middellijn van de zon, wat effectief betekent dat rond 81% van de zonneschijf, op het hoogtepunt van de eclips, achter de maan was verdwenen. In ons land begon de eclips rond 9.29 uur, toen aan de westkant (rechterzijde) van de zon het eerste ‘deukje’ verscheen. Het hoogtepunt viel rond 10.37 uur en rond 11.48 uur was de verduistering weer voorbij en is de zon opnieuw ‘heel’ geworden. Doordat het bewolkt was, zorgde de zonsverduistering ervoor dat het nog iets somberder en donkerder was dan normaal.

Tijdens deze eclips steeg de temperatuur tot ongeveer tien uur nog wel, maar gedurende het steeds verdergaande deel van de verduistering daalde deze, om pas enige tijd na het maximum van de eclips weer te stijgen. Hoe sterk die daling is, hangt van verschillende factoren, zoals bewolking en windsnelheid af.

Mocht het op 20 maart vrijwel onbewolkt zijn (wat het niet was), dan zou er rond het maximum van de eclips een merkbare verandering van de hemeltint zichtbaar zijn. Het blauw van de hemel zou dan dieper dan normaal zijn en een iets metaalachtige tint krijgen. Het landschap krijgt in zo'n situatie tijdelijk een wat gelig (warmer) karakter. Is er een gevarieerd wolkenbeeld dan wordt het beperkte beetje zonlicht dat er uiteindelijk nog overblijft, weerkaatst door deze wolkenelementen. Die wolken werken dan als spiegels en in zo'n situatie wordt het effect van de verduistering sterk teruggeduwd en merkt men er het minst van. Dit scenario was in ons land ook bij de grote gedeeltelijke eclips van 11 augustus 1999 het geval waardoor de beleving van het 'wat donkerder worden' slechts beperkt werd bereikt.

Is de hemel echter volledig bedekt dan zal er een duidelijke merkbare achteruitgang van het licht ontstaan. Is de bewolking dik (frontaal) dan kan het resterende zonlicht steeds minder doordringen en kan het overdag zelfs donker worden, alsof het avond wordt. Bij een dik frontaal pakket met regen kan het zelfs zo donker worden dat het praktisch nacht lijkt.

          

--- Het verloop van de zonsverduistering voor heel Europa, en de fases van de eclips ---

Europeanen slecht bedeeld

Qua zonsverduisteringen, waren we in de vorige eeuw slecht bedeeld. De grootste verduistering van de 20e eeuw, vond op de valreep op 11 augustus 1999 plaats en was onder andere totaal in delen van België, Duitsland en Noord-Frankrijk. In eigen land werd de zon toen voor 90 tot 95% afgedekt, op het hoogtepunt van de eclips. Relatief kort daarna hadden we ook op 31 mei 2003 een grote eclips van 85 tot 90%, maar die vond plaats rond zonsopkomst en was, zodra de zon zichtbaar werd, eigenlijk al net over zijn hoogtepunt heen. 

Op 3 oktober 2005 werd 60% van de zon weggehapt en beleefde Spanje een ringvormige eclips, waarna er op 29 maart 2006 en 1 augustus 2008 in ons land nog een kleine verduistering (25 tot 35%) was te zien. Ook op 4 januari 2011 hadden we een grote verduistering, waarbij 75% van de zonneschijf werd afgedekt. Ook deze eclips was echter al begonnen vóór zonsopkomst. Bovendien werkte het weer niet mee. Het was zwaar bewolkt, waardoor deze verduistering op veel plekken niet of nauwelijks was te zien.

Toekomstige verduisteringen

Laten we hopen dat de weergoden ons gunstig gezind zijn, want ons land wordt niet bepaald rijkelijk bedeeld door verduisteringen, de komende tijd. De komende tien jaar vinden slechts drie kleine verduisteringen plaats op 10 juni 2021, 25 oktober 2022 en 29 maart 2015, waarbij slechts 30 tot 35% van de zonneschijf wordt weggehapt. 

Na vrijdag moeten we onze hoop vestigen op 12 augustus 2026, die gedurende de eerste helft van deze eeuw, de allergrootste verduistering oplevert. De totaliteitszone loopt dan van IJsland in een boog om de Britse eilanden heen naar Noord-Spanje, waar de zon dan, totaal verduisterd, ondergaat. In ons land gaat de zon onder op het moment dat de verduistering net voorbij is, maar op het hoogtepunt, ruim een uur eerder, is de verduistering dan ongeveer 90%.

De gebieden op Aarde waar de verduistering zichtbaar is

Bronnen: MeteoGroup, Weerplaza, KNMI, NASA eclipse website/Espenak, Hemel.waarnemen.nl, Zonsverduistering.nl, Tennet, HTW Berlin, Stellarium.